Esperanto letter Ĥ

The Esperanto letter Ĥ (called ĥo, ĥo ĉapela or ho ĉapela in Esperanto and H-circumflex in English) represents IPA phoneme /x/. Since the beginning it was the least common letter, and now in most words it has been replaced by K.

Words that only have Ĥ

 * Ĉeĥio or Ĉeĥujo (the Czech Republic)
 * mariĥuano or kanabo (marijuana)

Variant words
Words with K are preferred, and newer. Zamenhoff said: "En ĉiuj nove enkondukotaj vortoj oni devas eviti la sonon ĥ kaj uzi anstataŭ ĝi la sonon "k". La ĝisnun jam ekzistantajn vortojn kun "ĥ" estas permesate uzi ankaŭ kun "k". (Leteroj de Zamenhof, SAT, 1948, vol. 2 p. 121.)
 * arĥitekto, arkitekto (architect); teĥniko, tekniko (technique)
 * ĥoro, koruso (chorus, note that koro is heart);

Some words that had Ĥ now may have H
 * azuleĥo, azuleho (glazed and painted tile)

Obsolete words

 * Orĥestro, replaced by orkestro (orchestra).

Proper names
Transliterated names from other alphabets often have Ĥ.


 * From Arabic: Omar Ĥajam; English: Omar Khayyam; Spanish: Omar Jayam
 * From Cyrillic: Nikita Ĥruŝĉov; English: Nikita Khrushchev; German: Nikita Chruschtschow

Translated names may also have Ĥ
 * From Greek: Terpsiĥoro; English: Terpsichore
 * From Spanish: Kiĥoto; English: Quixote; Modern Spanish: Quijote